افسردگی در کودکان

افسردگی بچه‌ها با نشانه‌هایی همچون گوشه گیری، کم وزنی یا چاقی، بدخلقی کودک شناخته می‌شود. تشخیص افسردگی در سنین پایین مشکل‌تر است. کودکان افسردگی را با دردهای جسمی مثل دل درد، سردرد بروز داده و با بالا رفتن سن کودک علائم افسردگی در کودک متفاوت می‌شود.

علائم و نشانه‌های کودکان افسرده

همانطور که گفته شد تشخیص افسردگی در بچه‌ها نسبت به بزرگسالان سخت‌تر بوده و والدین و مسئولان تربیتی به راحتی متوجه نمی‌شوند، از جمله شایع‌ترین علائم در کودکان افسرده به شرح زیر می‌باشد.

-چسبیدن به والدین و پرستاران

-نرفتن به مدرسه و ترس‌های شدید

-افسردگی در سنین پایین با دردهای جسمی مثل دل درد، سردرد نیز ارتباط دارد.

با بالا رفتن سن کودک و رسیدن به نوجوانی افسردگی به صورت‌های زیر بروز می‌کند:

-بدخلقی

-شرکت نکردن در فعالیت‌های خانوادگی

-کم وزنی یا چاقی

-بی رمقی

-احساس بی ارزشی

-احساس گناهکار بودن

راه‌های تشخیص افسردگی در کودکان

برای تشخیص افسردگی در سنین پایین تقریبا از همان معیارهای بزرگسالان استفاده می‌کنند. اما باید در نظر گرفت با بالا رفتن سن بعضی نشانه‌ها از بین می‌رود. درد‌های بدنی، زود خشمگین شدن و انزوا از جمع‌ها در کودکان بیشتر دیده می‌شود. اما فکر و حرکات آهسته و خواب زیاد در کودکان افسرده بروز نمی‌کند اما در نوجوانان مشاهده می‌شود.

نقش والدین در تشخیص افسردگی کودکان و نوجوانان

افسردگی در کودکان از جمله مسایلی است که کمتر والدی نسبت به آن حساسیت به خرج داده و یا جدی می گیرند. برخی حتی گمان نمی کنند که حالات منفاوت کودک ناشی از افسردگی باشد.

اگر به بروز علائم افسردگی در کودک مشکوک هستید بهتر است ارتباط خود را با او بیشتر کرده و با پرسیدن سوالاتی در مورد اینکه چه احساسی دارند و چه چیزی برای او آزاردهنده می باشد به علت رفتارها پی ببرید.

به طور معمول آنچه در پاسخ چنین سوالاتی خواهید شنید چیزی شبیه به اینکه شاد نیستم و یا همیشه غمگینم خواهد بود. علاوه بر این ممکن است نظراتی حاکی از بی ارزشی، تمایل به خودازاری و آسیب رساندن به خود، علاقه به مرگ و در نهایت افکاری حول خودکشی به میان بیاورد.

والدین حتما باید چنین پاسخ‌هایی را جدی گرفته و از کنار آن ها بی تفاوت نگذرند. چرا که نوجوانان افسرده با احتمال بسیار بالایی به خود اسیب جدی وارد می کنند.

بهترین راه تشخیص افسرده بودن کودکان و نوجوانان مشورت با روانشناسان و روانپزشکان متخصص در حوزه کودک و نوجوان است. با مراجعه به متخصص رواندرمانگر، کودک در پاسخ به پرسشنامه های افسردگی نتایج دقیق تری از وضعیت روحی خود گزارش می کند. در مورد تشخیص افسردگی کودکان دبستانی، صحبت با معلمان و بررسی مشاهدات آن ها مفید خواهد بود.

علل افسردگی در کودکان

چند عامل می‌تواند در بروز این اختلال در کودکان تاثیر داشته باشد، عوامل شخصیتی و مشکلات روانی موجود در کودک مثل؛ نداشتن اعتماد به نفس، کم رویی، وابستگی عاطفی، استرس (وقایع مهم زندگی ومشکلات خانوادگی)، مشکل در سلامت فیزیکی، عملکرد تحصیلی ضعیف از جمله عواملی هستند که در بروز افسردگی در سنین پایین دخالت دارند.

افسردگی در بچه‌های کوچک‌تر با بدرفتاری‌های فیزیکی، سوء استفاده‌های جنسی، بی توجهی و غفلت والدین ارتباط دارد. از دیگر عوامل زمینه ای می‌توان به طلاق پدر مادر، داشتن نامادر و یا ناپدری، مضطرب بودن مادر در دوران حاملگی و شیردهی و عوامل ژنتیکی اشاره کرد. با به کارگیری روش‌های صحیح فرزند پروری می‌توانید از بروز بیماری‌های روانی در آن‌ها جلوگیری کنید. مطالعه مقاله تربیت فرزند می‌تواند در این زمینه راهگشا باشد.

میزان شیوع افسردگی در کودکان

میزان شیوع افسردگی در سنین پایین متفاوت است و بستگی به سن آن‌ها دارد. به طوری که در کودکان کوچک‌تر 2 تا 5 درصد و با افزایش سن میزان شیوع به 4 تا 8 درصد می‌رسد. علاوه بر سن تفاوت جنسیتی در بروز این اختلال وجود دارد. در دختران افسردگی به همراه مشکلات بی اشتهایی، احساس بی ارزشی و گناهکاری بیشتر می‌باشد. همچنین افسردگی در سنین پایین با سایر اختلالات روانی همبستگی زیادی دارد.

از جمله این اختلالات می‌توان به طیف اختلالات اضطرابی، و اختلال سوء مصرف مواد اشاره کرد. همراهی افسردگی با دیگر اختلالات در نوجوانان می‌تواند عواقب منفی زیادی به جا بگذارد برای مثال؛ کاهش در عملکرد تحصیلی، افزایش کشمکش با والدین، و خطر اقدام به خودکشی از جمله این معضلات است.

درمان افسردگی در کودکان

درمان افسردگی به دنبال تشخیص می‌آید پس ابتدا باید علت اصلی افسردگی تشخیص داده شود از آنجا که از ابتدای این مقاله توضیح داده شد تشخیص کودکان افسرده کار آسانی نیست؛ پس بهتر است برای کمک به فرزندتان در صورت دیدن علائم، کار تشخیص را به متخصص واگذار کنید. برای درمان، متخصصان از روش‌ها و دیدگاه‌های متفاوتی استفاده می‌شود، از جمله درمان‌ها می‌توان به دارو درمانی، بازی درمانی، روان درمانی و خانواده درمانی اشاره کرد.

درمان‌های دارویی به دلیل عوارض ثانویه‌ای که ایجاد می‌کنند خط اول درمان‌ها نیستند و برای درمان، متخصصان ترجیح می‌دهند از درمان‌های غیر دارویی استفاده نمایند.ی.

آیا می توان از بروز افسردگی در کودکان پیشگیری کرد؟

داشتن زمینه خانوادگی در ابتلا به برخی اختلالات نقش بسزایی دارد. از این رو کودکانی که در خانواده آن ها یک فرد مبتلا به افسردگی وجود دارد با احتمال بیشتری نسبت به دیگر کودکان به افسردگی دچار می شوند. علاوه بر این تفاوت موجود در سن ابتلا نیز اثر می گذارد. به این معنی که اگر والدین افسرده باشند کودکان در مقایسه با سایر کودکانی که والد افسرده ندارند، در سنین پایین تری به این اختلال مبتلا می شود و اولین دوره تجربه اختلال در کودکی او رخ می دهد. از دیگر عوامل خطرساز افسردگی برای کودکان، عضو خانواده پرجمعیت بودن و سو مصرف الکل و مواد مخدر داشتن می باشد.

درمان اختلال دوقطبی در کودکان

کودکان مبتلا به اختلال دو قطبی تقریبا مشابه با شیوه های بزرگسالان مبتلا از جمله داروهای ضد افسردگی و روان درمانی، درمان می شوند. از دیگر روش های مورد استفاده در درمان کودکان مبتلا بکار بردن روش های تثبیت خلق و خو می باشد. در تحویز داروهای افسردگی به کودکان باید احتیاط و دقت کامل و لازم به کار برود. چرا که عوارضی مانند تشدید علائم و بروز حالات شیدایی و بیش فعالی در آن ها دور از انتظار نیست.

سازمان جهانی غذا و دارو (FDA) نیز در به کار بردن دقت لازم برای تجویز داروهای ضدافسردگی کودکان تاکید بسیار داشته است. هشدارهای متناوبی مبنی بر افزایش احتمال خودکشی و یا تمایل به اقدام به خودکشی در کودکان مصرف کننده داروهای ضد افسردگی داده است. چنانچه کودک شما با داروهای ضدافسردگی درمان می شود باید به دقت مراقب رفتارها و جزییات تغییرات روحی کودک باشید و تمام آن ها را با پزشک درمانگر و یا مشاور رواندرمان در میان بگذارید.

افسردگی دوران کودکی متفاوت از «احساس ناراحتی» و دیگر احساساتی که همگام با رشد کودک تظاهر می یابند. تنها ناراحت بودن کودک، الزاما به این معنا نیست که او دچار افسردگی شدید می باشد. چنانچه ناراحتی کودک طولانی شده یا فعالیت های اجتماعی، علایق، تکالیف درسی و زندگی خانوادگی او را مختل نماید، می تواند نشان دهنده ی وجود افسردگی باشد. به یاد داشته باشید با اینکه افسردگی یک بیماری جدی است اما قابل درمان نیز می باشد.

چگونه می توان مشخص کرد که یک کودک دچار افسردگی شده است؟

علایم افسردگی در کودکان متفاوتند. افسردگی در کودکان معمولا تشخیص داده نشده و در نتیجه درمان نمی شود؛ چرا که علایم آن معمولا به عنوان احساسات طبیعی و تغییرات روانی همگام با رشد، تلقی می شود. مطالعات اولیه ی پزشکی بر روی افسردگی«پنهان» تمرکز کرده اند؛ که در آن، افسردگی کودک خود را در قالب رفتارها یا فعالیت های خشن نشان می دهد. با اینکه علایم مذکور در کودکان کم سن و سال تر رخ می دهند، با این حال در بسیاری از کودکان همانند بالغین مبتلا به افسردگی، کاهش سطح خلق و خو دیده می شود. علایم اولیه ی افسردگی حول محور غم، احساس ناامیدی و تغییرات خلقی قرار گرفته اند.

علایم و نشانه های افسردگی در کودکان:

• تحریک پذیری یا عصبانیت
• احساس ناراحتی و ناامیدی پایدار
• گوشه گیری اجتماعی
• حساسیت بیش از حد نسبت به عدم پذیرش
• تغییرات اشتها، افزایش یا کاهش آن
• تغییرات خواب و بی خوابی یا خواب بیش از حد
• فریاد یا گریه با صدای بلند
• دشواری تمرکز
• خستگی و کاهش سطح انرژی
• مشکلات جسمی(نظیر شکم درد و سردرد) که به درمان پاسخ نمی دهند.
• کاهش کارایی در فعالیت های مدرسه، فوق برنامه، سرگرمی ها، فعالیت های دوستانه و دیگر موارد مورد علاقه
• احساس بی ارزشی یا گناه
• اختلال در تمرکز و فکر کردن
• فکر کردن به مرگ یا خودکشی

تمام کودکان الزاما همه ی این علایم را ندارند. در حقیقت، بسیاری از آنها علایم مختلفی را در زمان و شرایط متفاوتی بروز خواهند داد. با اینکه ممکن است برخی کودکان دچار افسردگی شدید فعالیت خود در محیط های سازمان یافته را به صورت معقولی ادامه دهند، اما اغلب آنها از تغییرات آشکار در فعالیت های اجتماعی، از دست دادن علاقه به مدرسه، عملکرد تحصیلی ضعیف و یا تغییر ظاهر رنج می برند.کودکان ممکن است به مصرف الکل یا مواد مخدر نیز روی بیاورند، بویژه زمانی که سن آنها بیشتر از 12 باشد. اگر چه خودکشی در افراد زیر 12 سال نادر است با این حال گاهی شاهد این اتفاق هستیم. همچنین کودکان ممکن است زمانی که ناراحت یا عصبانی هستند رفتارهایی بدون فکر انجام دهند. احتمال اقدام به خودکشی در دختران و میزان موفقیت آن در پسران بیشتر است. کودکانی با سابقه ی خشونت خانوادگی، سوء مصرف الکل و یا سوء استفاده ی جسمی یا جنسی نسبت به آنهایی که فقط علایم افسردگی را دارند با خطر خودکشی بیشتری روبرو هستند.

کدام کودکان دچار افسردگی می شوند؟

تا 3 درصد از کودکان و 8 درصد از نوجوانان در ایالات متحده از افسردگی رنج می برند. افسردگی بویژه در پسران زیر 10 سال شایع تر است اما با رسیدن به 16 سالگی میزان آن در دختران بیشتر می شود. اختلال دوقطبی در نوجوانان بیشتر از کودکان می باشد. با این حال اختلال دوقطبی در کودکان نسبت به نوجوانان بسیار شدیدتر است. این اختلال می تواند همراه با اختلالاتی نظیر بیش فعالی-کم توجهی ADHD، اختلال وسواسی-اجباری OCD و یا اختلال رفتاری CD همراه باشد.

علل افسردگی در کودکان کدامند؟

افسردگی در کودکان، همانند افراد بالغ می تواند در اثر ترکیبی از عوامل مرتبط با سلامت جسمی، حوادث زندگی، سابقه ی خانوادگی و اختلالات بیوشیمیایی بوجود بیاید. افسردگی یک حالت گذرا نیست و بدون درمان مناسب از بین نخواهد رفت.

آیا افسردگی در کودکان قابل پیشگیری است؟

کودکانی با سابقه ی خانوادگی افسردگی در خطر بالاتر ابتلا به افسردگی قرار دارند. کودکانی که والدین آنها از افسردگی رنج می برند در مقایسه با کودکانی که والدین آنها دچار افسردگی نیستند در سنین پایین تری اولین دوره ی افسردگی خود را تجربه می نمایند.کودکان خانواده های پرجمعیت و کودکان و نوجوانانی که سوء مصرف الکل یا مواد مخدر دارند در خطر بالاتر ابتلا به افسردگی قرار دارند.

افسردگی در کودکان چگونه تشخیص داده می شود؟

چنانچه علایم افسردگی در کودک شما به مدت بیش از 2 هفته طول کشید باید یک برنامه برای ملاقات با پزشک او ترتیب دهید تا اطمینان حاصل نمایید که این علایم ناشی از علل جسمی نیستند و در ضمن کودک تان درمان مناسب را دریافت خواهد کرد. همچنین توصیه می شود با یک متخصص روان درمانگر که در حوزه ی کودکان فعالیت می کند مشورت نمایید. به یاد داشته باشید که ممکن است متخصص اطفال از شما بخواهد که به تنهایی با فرزندتان صحبت نماید. یک ارزیابی سلامت روان باید شامل مصاحبه با والد (یا کسی که وظیفه ی اصلی مراقبت از کودک را بر عهده دارد)، خود کودک و هر آزمایش روانشناختی ضروری باشد. اطلاعات معلمان، دوستان و همکلاسی ها نیز می تواند در نشان دادن این موضوع که علایم فرزندتان در تمام فعالیت های او تداوم دارند و نسبت به رفتارهای گذشته اش تغییر قابل توجهی پیدا کرده اند مفید واقع شود.

هیچ آزمایش اختصاصی ای-چه از نوع پزشکی و چه از نوع روانشناختی- وجود ندارد که بتواند به طور واضحی افسردگی را نشان دهد اما ابزارهایی نظیر پرسشنامه ها (هم برای کودک و هم برای والدین) همراه با اطلاعات فردی می توانند به تشخیص افسردگی در کودکان کمک کنند. گاهی مواقع جلسات درمانی و پرسشنامه های مذکور می توانند از عوامل دیگری نظیر ADHD، اختلال رفتاری و OCD که باعث افسردگی می شوند پرده بردارند .برخی متخصصین اطفال غربالگری سلامت روان را در سن 11 سالگی شروع کرده و آن را هر سال یک بار تکرار می کنند.

گزینه های درمانی موجود کدامند؟

گزینه های درمانی موجود برای کودکان مبتلا به افسردگی مشابه افراد بالغ و بزرگسال بوده و شامل روان درمانی(مشاوره) و دارو درمانی می باشد. نقش خانواده و محیط کودک در فرایند درمان در مقایسه با بزرگسالان متفاوت است. پزشک کودک تان ممکن است در ابتدا روان درمانی را پیشنهاد کند و داروهای ضد افسردگی را برای زمانی در نظر بگیرد که روان درمانی موثر واقع نشده است. مطالعات تا این لحظه نشان داده اند که ترکیب روان درمانی و دارودرمانی در درمان افسردگی بیشترین اثربخشی را دارد. همچنین مشخص شده است که داروی ضد افسردگی Prozac در درمان افسردگی در کودکان و نوجوانان موثر است. این دارو برای درمان افسردگی در کودکان 8 تا 18 ساله، مورد تایید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) می باشد. داروهای دیگر زمانی استفاده می شوند که بیماری های همراه دیگری منجر به بروز افسردگی شده باشند.

درمان کودکان مبتلا به اختلال دو قطبی

کودکان مبتلا به اختلال دو قطبی معمولا با استفاده از روان درمانی و ترکیبی از داروهای مختلف نظیر یک داروی ضد افسردگی و یک داروی تثیبت کننده روان درمان می شوند. داروهای افسردگی باید با احتیاط مصرف شوند چرا که می توانند باعث ایجاد درجاتی از جنون و یا دیگر رفتار های بیش فعال در کودکان دچار اختلال دو قطبی گردند. مدیریت داروهای مورد استفاده ی یک کودک باید بخشی از برنامه ی مراقبتی کلی باشد خود که شامل درمان و قرارهای ملاقات متداول می باشد.

سازمان غذا و داروی آمریکا هشدار داده که داروهای ضد افسردگی ممکن است احتمال افکار و رفتارهای مرتبط با خودکشی را در کودکان و نوجوانان مبتلا به افسردگی یا دیگر اختلالات روانشناختی افزایش دهند. چنانچه سوال یا نگرانی خاصی دارید در مورد آن با روان درمانگر خود صحبت کنید. علاوه بر این، چنانچه کودک شما از داروهای مذکور استفاده می کنید بسیار مهم است که به دقت توسط پزشک تحت پیگیری باشد.

مطالعات نشان داده اند که امروزه سن ابتلا به افسردگی در کودکان کاهش یافته است. همانند بزرگسالان، افسردگی در کودکان نیز می تواند در سال های آتی زندگی عود کند. افسردگی معمولا همزمان با دیگر بیماری های جسمی رخ می دهد. طبق مطالعات، از آنجایی که ممکن است افسردگی نشانه ای از بروز قریب الوقوع بیماری های شدید روانی در سال های بعدی زندگی باشد، بنابراین تشخیص، درمان و پایش هر چه سریع تر آن حیاتی است.

بعنوان یک بیمار، گاهی انکار افسرده بودن فرزندتان آسان ترین راه است. ممکن است به دلیل انگ های اجتماعی ای که در رابطه با بیماری های روان وجود دارند، درمان فرزندتان را به تعویق بیاندازید. برای شما بعنوان یک والد، بسیار مهم است که با افسردگی آشنایی داشته و از اهمیت درمان آن و تاثیری که رشد جسمی و روانی فرزندتان می گذارد آگاه باشید. همچنین بسیار مهم است که درمورد اثرات احتمالی آتی افسردگی بر زندگی فرزندتان در دوران نوجوانی و بزرگسالی آموزش ببینید.

والدین باید در خصوص علایمی که نشان دهنده ی خطر اقدام به خودکشی کودک هستند حساسیت بیشتری داشته باشند. علایم هشدار دهنده ی تمایل به خودکشی در کودکان عبارتند از:

• علایم متعدد افسردگی(تغییرات به وجود آمده در تغذیه، خواب و فعالیت های مختلف)
• گوشه گیری اجتماعی از جمله از خانواده
• صحبت کردن در مورد خودکشی، ناامیدی و یا احساس درماندگی
• افزایش انجام رفتارهای ناخوشایند (نظیر رفتارهای جنسی)
• افزایش رفتارهای پر خطر
• حوادث مکرر
• سوء مصرف مواد
• تمرکز بر موضوعات ناخوشایند و منفی
• صحبت کردن در مورد مرگ
• افزایش گریه و یا کاهش بیان احساسات
• از دست دادن تعلق خاطر